Παρά την κατακόρυφη αύξηση των πράσινων πολιτικών και των χρηματοδοτήσεων τα τελευταία χρόνια, η κλιματική αλλαγή, η απώλεια της βιοποικιλότητας και η ρύπανση συνεχίζουν να επιδεινώνονται ραγδαία. Διεθνής ομάδα ερευνητών επιχείρησε να εντοπίσει τα αίτια αυτής της αποτυχίας και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στον αριθμό των δεσμεύσεων ή στο ύψος των κονδυλίων, αλλά στον λανθασμένο στρατηγικό προσανατολισμό. Οι επιστήμονες προτείνουν μια νέα, ξεκάθαρη ιεράρχηση προτεραιοτήτων για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τους επενδυτές, βάζοντας στην κορυφή της λίστας τον δραστικό περιορισμό της εξόρυξης και της κατανάλωσης φυσικών πόρων.
Μέχρι σήμερα, η περιβαλλοντική δράση έτεινε να αντιμετωπίζει κάθε πρόβλημα ξεχωριστά, γεγονός που συχνά μετέφερε την πίεση από έναν τομέα σε κάποιον άλλο. Η νέα προσέγγιση προσφέρει ένα κοινό πλαίσιο για όλα τα πεδία της οικονομίας, προσφέροντας μια πυξίδα προκειμένου οι επενδύσεις να αποδίδουν τα επιθυμητά αποτελέσματα. Το μοντέλο αυτό βασίζεται σε μια αυστηρή κλίμακα επιλογών, όπου κάθε επόμενο βήμα επιτρέπεται να εφαρμοστεί μόνο εφόσον έχουν εξαντληθεί τα περιθώρια του προηγούμενου.
Η ιεραρχία της βιωσιμότητας από την πηγή μέχρι το τέλος
Το προτεινόμενο μοντέλο χωρίζεται σε πέντε επίπεδα δράσης, τα οποία πρέπει να ακολουθούνται με φθίνουσα σειρά. Πρώτο και κυριότερο μέλημα είναι η πρόληψη και η μείωση της εξόρυξης πόρων, καθώς η επεξεργασία ορυκτών καυσίμων, η υπεραλίευση και η μετατροπή των δασών σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις συνεχίζουν να αναπτύσσονται ανεξέλεγκτα. Το δεύτερο στάδιο αφορά τη βελτίωση της διατήρησης και της επαναχρησιμοποίησης των πόρων που έχουν ήδη εξορυχθεί, μέσα από συστήματα που παρατείνουν τη διάρκεια ζωής και την αξία των προϊόντων.
Στο τρίτο επίπεδο βρίσκεται η αντικατάσταση των επικίνδυνων υλικών με ασφαλέστερες και πιο βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις, όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ανακύκλωση έρχεται μόλις στην τέταρτη θέση, ως μια λύση που πρέπει να επιστρατεύεται μόνο αφού έχουν εφαρμοστεί αυστηρά τα προηγούμενα βήματα. Στην τελευταία θέση βρίσκεται η αποκατάσταση των ζημιών που έχουν ήδη προκληθεί στο περιβάλλον, μια διαδικασία απαραίτητη για το παρελθόν, η οποία όμως δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να προτάσσεται έναντι των μέτρων που σταματούν τη ζημιά στην πηγή της.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το συγκεκριμένο πλαίσιο αποκλείει εντελώς τα λεγόμενα συστήματα αντιστάθμισης ρύπων, καθώς θεωρείται ότι απλώς μεταθέτουν τις ευθύνες, επιτρέποντας σε μια επιχείρηση να συνεχίζει την καταστροφική της δραστηριότητα σε ένα μέρος, χρηματοδοτώντας απλώς τον καθαρισμό μιας παραλίας ή τη δενδροφύτευση κάπου αλλού.
Η μάχη για τα πλαστικά και η φωνή των αυτοχθόνων λαών
Η πρακτική εφαρμογή αυτής της λογικής αναδεικνύεται ανάγλυφα στις εν εξελίξει διεθνείς διαπραγματεύσεις για την Παγκόσμια Συνθήκη για τα πλαστικά. Αυτή τη στιγμή υπάρχει ένας έντονος διχασμός ανάμεσα σε περίπου εκατό κράτη που ζητούν τον περιορισμό της ίδιας της παραγωγής πλαστικού και σε πετρελαιοπαραγωγές χώρες που πιέζουν ώστε η συζήτηση να περιοριστεί αποκλειστικά στην ανακύκλωση. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι σήμερα το 88% των σχετικών κονδυλίων κατευθύνεται σε δράσεις εκ των υστέρων καθαρισμού και όχι στην πρόληψη της ρύπανσης, γεγονός που πρέπει να αντιστραφεί άμεσα.
Το νέο αυτό μοντέλο παρουσιάζεται ήδη σε διπλωμάτες, διεθνείς επενδυτές και στελέχη των Ηνωμένων Εθνών, κερδίζοντας την υποστήριξη εκπροσώπων των αυτοχθόνων πληθυσμών. Οι κοινότητες αυτές, που ζουν σε άμεση επαφή με τη φύση, βιώνουν πρώτες και με τον πιο σκληρό τρόπο τις συνέπειες της περιβαλλοντικής υποβάθμισης.
Όπως τονίζουν οι εκπρόσωποί τους, κανένα σχέδιο για το κλίμα ή τη βιοποικιλότητα δεν μπορεί να ευδοκιμήσει αν δεν σταματήσει το μη βιώσιμο μοντέλο παραγωγής και αν δεν αναγνωριστούν και γίνουν σεβαστά τα συλλογικά δικαιώματα των ανθρώπων που προστατεύουν τη γη τους εδώ και αιώνες.
