Υπάρχουν ελάχιστα φυσικά φαινόμενα που μπορούν να επηρεάσουν ταυτόχρονα τις βροχές στην Αυστραλία, τις ξηρασίες στην Ινδία, τις πλημμύρες στη Νότια Αμερική, τις θερμοκρασίες στην Ευρώπη και τις τιμές των τροφίμων σε ολόκληρο τον κόσμο. Το El Niño είναι ένα από αυτά.
Το όνομά του σημαίνει στα ισπανικά «το μικρό αγόρι» ή «το Θείο Βρέφος» και το έδωσαν τον 19ο αιώνα οι ψαράδες του Περού, επειδή το φαινόμενο εμφανιζόταν συχνά κοντά στα Χριστούγεννα. Σήμερα το Ελ Νίνιο θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους φυσικούς «ρυθμιστές» του παγκόσμιου κλίματος.
Τι είναι
Το Ελ Νίνιο αποτελεί τη θερμή φάση του συστήματος ENSO (El Niño – Southern Oscillation), μιας περιοδικής αλληλεπίδρασης μεταξύ ωκεανού και ατμόσφαιρας στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό. Εμφανίζεται κάθε δύο ως επτά χρόνια και διαρκεί συνήθως από εννέα μήνες μέχρι δύο χρόνια.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, οι ανατολικοί αληγείς άνεμοι σπρώχνουν τα θερμά επιφανειακά νερά προς τη δυτική πλευρά του Ειρηνικού, κοντά στην Ινδονησία και στην Αυστραλία. Όταν οι άνεμοι αυτοί εξασθενούν, μεγάλες μάζες θερμού νερού μετακινούνται προς τις ακτές της νότιας Αμερικής. Η επιφάνεια της θάλασσας θερμαίνεται σημαντικά και αλλάζει ολόκληρη η κυκλοφορία της ατμόσφαιρας πάνω από τον Ειρηνικό. Το αποτέλεσμα είναι μια αλυσιδωτή αντίδραση που επηρεάζει βροχοπτώσεις, καταιγίδες, ξηρασίες και θερμοκρασίες σε πολλές περιοχές του πλανήτη.
Η ιστορία των μεγάλων Ελ Νίνιο
Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι το φαινόμενο υπάρχει εδώ και χιλιάδες χρόνια. Αποτυπώματα του έχουν εντοπιστεί σε κοράλλια ηλικίας 13.000 ετών και σε παλαιοκλιματικά αρχεία από ολόκληρο τον Ειρηνικό.
Στην ανθρώπινη ιστορία, αρκετά ισχυρά επεισόδια συνδέθηκαν με μεγάλες κοινωνικές και οικονομικές αναταράξεις:
- Το Ελ Νίνιο του 1789–1793 θεωρείται ότι συνέβαλε σε κακές σοδειές στην Ευρώπη, επιδεινώνοντας τις συνθήκες που οδήγησαν στη γαλλική επανάσταση
- Το επεισόδιο του 1876–1878 συνδέθηκε με καταστροφικούς λιμούς στην Ασία και στην Κίνα, με εκατομμύρια θύματα.
- Τα πολύ ισχυρά Ελ Νίνιο των ετών 1982–83 και 1997–98 προκάλεσαν τεράστιες οικονομικές ζημιές, πλημμύρες και ξηρασίες σε πολλές ηπείρους
- Το Ελ Νίνιο του 2015–16 συγκαταλέγεται στα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί και συνέβαλε στην τότε εκτόξευση της παγκόσμιας θερμοκρασίας.
Γιατί ανησυχούν οι επιστήμονες σήμερα
Το Ελ Νίνιο είναι φυσικό φαινόμενο. Όμως πλέον εκδηλώνεται πάνω σε έναν πλανήτη που έχει ήδη θερμανθεί λόγω των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Αυτό σημαίνει ότι οι επιπτώσεις του συχνά γίνονται πιο έντονες, καθώς οι καύσωνες είναι θερμότεροι, οι ξηρασίες διαρκούν περισσότερο και οι ακραίες βροχοπτώσεις γίνονται πιο καταστροφικές.
Το 2026 εξελίσσεται σε χρονιά ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για τους κλιματολόγους. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (W.M.O.) εκτιμά ότι υπάρχει περίπου 80% πιθανότητα το Ελ Νίνιο να εγκατασταθεί κατά την περίοδο Ιουνίου-Αυγούστου και να συνεχιστεί τουλάχιστον ως το τέλος του έτους. Παρόμοιες εκτιμήσεις δημοσιεύουν και άλλα μεγάλα κέντρα κλιματικών προβλέψεων. Μάλιστα, αρκετά μοντέλα προβλέπουν ότι το φαινόμενο θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα από τα ισχυρότερα των τελευταίων δεκαετιών, με πιθανότητα να φτάσει σε επίπεδα συγκρίσιμα με τα μεγάλα γεγονότα του 1997–98 και του 2015–16.
Οι ειδικοί αναμένουν
- αυξημένο κίνδυνο ξηρασίας στην Αυστραλία και σε τμήματα της Ασίας
- εντονότερες βροχοπτώσεις σε περιοχές της νότιας Αμερικής
- πιθανή ενίσχυση ακραίων καιρικών φαινομένων σε πολλές ηπείρους
- περαιτέρω άνοδο της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας ως το 2027.
Η Ελλάδα δεν επηρεάζεται άμεσα όπως οι χώρες του Ειρηνικού. Ωστόσο, το Ελ Νίνιο μπορεί να τροποποιήσει τη γενική κυκλοφορία της ατμόσφαιρας και να συμβάλει σε πιο ασταθή καιρικά μοτίβα στη Μεσόγειο. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν μπορεί να αποδοθεί ένας συγκεκριμένος καύσωνας ή μια συγκεκριμένη καταιγίδα αποκλειστικά στο Ελ Νίνιο. Παρ’ όλα αυτά, ένα ισχυρό επεισόδιο αυξάνει την πιθανότητα για ακραίες θερμοκρασίες σε παγκόσμια κλίμακα και επηρεάζει έμμεσα και την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου.
Συμπέρασμα
Το Ελ Νίνιο δεν είναι απλώς μια θερμή κηλίδα στον Ειρηνικό. Είναι ένας παγκόσμιος κλιματικός «μοχλός» που εδώ και αιώνες επηρεάζει οικονομίες, γεωργία, οικοσυστήματα και ανθρώπινες κοινωνίες. Όλα δείχνουν ότι φέτος το φαινόμενο επιστρέφει δυναμικά και οι επιστήμονες παρακολουθούν στενά την εξέλιξή του, καθώς μπορεί να αποτελέσει έναν από τους καθοριστικούς παράγοντες του παγκόσμιου καιρού και κλίματος για τα επόμενα δύο χρόνια.
