Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια τέλεια καταιγίδα, όπου δύο από τις πιο βασικές ανθρώπινες ανάγκες —η στέγαση και η διατροφή— έχουν μετατραπεί σε απρόσιτες πολυτέλειες. Ταυτόχρονα με το εκρηκτικό στεγαστικό πρόβλημα, τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος έρχονται να επιβεβαιώσουν μια ζοφερή πραγματικότητα: οι αυξήσεις στις τιμές των μη επεξεργασμένων τροφίμων και της ενέργειας στη χώρα μας «έτρεξαν» τον Απρίλιο με διπλάσιο ρυθμό σε σύγκριση με τον αντίστοιχο μέσο όρο της Ευρωζώνης.
Η Ελλάδα αποδεικνύεται ο αδύναμος κρίκος της Ευρώπης απέναντι στο νέο πληθωριστικό σοκ που πυροδοτεί η γεωπολιτική αναταραχή στη Μέση Ανατολή. Αυτή η ευαλωτότητα δεν είναι τυχαία. Είναι το άμεσο αποτέλεσμα της τεράστιας εξάρτησης της ελληνικής οικονομίας από την εισαγόμενη ενέργεια, αλλά και των διαχρονικών παθογενειών της εγχώριας αγοράς, οι οποίες λειτουργούν ως μεγεθυντικός φακός για κάθε διαταραχή στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού. Όταν η Ευρωζώνη πιέζεται, η Ελλάδα λυγίζει κάτω από το βάρος μιας διπλής μέγγενης: από τη μία πλευρά τα ασήκωτα ενοίκια και από την άλλη το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος και του οικογενειακού καλαθιού.
Η αριθμητική της απόγνωσης στα βασικά αγαθά
Οι αριθμοί αποτυπώνουν ανάγλυφα το μέγεθος της απόκλισης από την ευρωπαϊκή κανονικότητα. Οι τιμές της ενέργειας στην Ελλάδα εκτινάχθηκαν κατά 21,6% σε ετήσια βάση, όταν στην Ευρωζώνη η άνοδος περιορίστηκε στο 10,9%. Αντίστοιχα, ο δείκτης των τιμών στα μη επεξεργασμένα τρόφιμα —στα νωπά προϊόντα που αποτελούν τη βάση της καθημερινής διατροφής— κινήθηκε ανοδικά κατά 9,2% στην εγχώρια αγορά, έναντι μόλις 4,7% στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Η ακτινογραφία των ενεργειακών ανατιμήσεων εξηγεί πλήρως την οικονομική αφαίμαξη. Τα υγρά καύσιμα παρουσίασαν τη σοκαριστική αύξηση του 53,2%, τα καύσιμα για τα οχήματα μεταφοράς και το φυσικό αέριο ενισχύθηκαν κατά 19,3%, ενώ η ηλεκτρική ενέργεια επιβαρύνθηκε με ένα επιπλέον 14%. Αυτό το κύμα ακρίβειας δεν επηρεάζει μόνο τις μετακινήσεις, αλλά μετακυλίεται άμεσα στο κόστος παραγωγής και διανομής των τροφίμων, συντηρώντας έναν ασταμάτητο φαύλο κύκλο πληθωρισμού που εξανεμίζει την αγοραστική δύναμη των πολιτών πριν καν φτάσει το μέσον του μήνα.
Στον τομέα της κατοικίας, η Ελλάδα εμφανίζει το δραματικό ποσοστό του 26,4% στη στεγαστική υπερεπιβάρυνση, την ώρα που ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στο 7,7%. Τα στεγαστικά προγράμματα υλοποιούνται με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς, οι ανακαινίσεις απαιτούν υψηλή ίδια συμμετοχή και η τραπεζική χρηματοδότηση παραμένει απροσπέλαστη για τη συντριπτική πλειοψηφία των νέων.
Το βασικότερο δομικό πρόβλημα είναι η πλήρης αποσύνδεση των τιμών από τα πραγματικά εισοδήματα των πολιτών. Στο διάστημα από το 2019 έως το 2026, τα ενοίκια στην Ελλάδα κατέγραψαν άλμα της τάξης του 52,9%, ενώ οι μέσες αποδοχές των εργαζομένων παρουσίασαν μια ισχνή άνοδο που κυμαίνεται μεταξύ 10% και 15%. Όταν λοιπόν η στέγαση ακριβαίνει με πολλαπλάσια ταχύτητα από τους μισθούς και την ίδια στιγμή τα βασικά είδη διατροφής και το ρεύμα αυξάνονται με διπλάσιο ρυθμό από την Ευρώπη, η μείωση του βιοτικού επιπέδου γίνεται βίαιη.
Τα εικονικά δεδομένα και η «αόρατη» πίεση στην κοινωνία
Η αδυναμία σχεδιασμού μιας αποτελεσματικής προστασίας επιτείνεται από το γεγονός ότι το κράτος συχνά εθελοτυφλεί μπροστά στα πραγματικά μεγέθη της κρίσης. Στην αγορά των ενοικίων, το μέσο δηλωμένο μίσθωμα εμφανίζεται στις φορολογικές αρχές κοντά στα 255 ευρώ, όταν η πραγματικότητα στους δρόμους των πόλεων κινείται μεταξύ 450 και 650 ευρώ. Αυτή η τεράστια απόκλιση, που αγγίζει το 155%, σημαίνει ότι οι ασκούντες την πολιτική υποτιμούν το πραγματικό στεγαστικό βάρος που σηκώνουν οι πολίτες, ενώ η εκτεταμένη φοροδιαφυγή στερεί πόρους που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στην κοινωνική στήριξη.
Παράλληλα, η πίεση στην αγορά ακινήτων τροφοδοτείται από μια «αόρατη ζήτηση» που δεν αφορά μόνο την ανάγκη για ιδιοκατοίκηση. Φοιτητές, νέοι εργαζόμενοι, άνθρωποι που μετακινούνται για δουλειά και εγχώριοι ή ξένοι επενδυτές που βλέπουν τα σπίτια ως χρηματιστηριακά προϊόντα και όχι ως κοινωνικό αγαθό, σπρώχνουν τις τιμές διαρκώς προς τα πάνω.
Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται εγκλωβισμένη σε ένα μοντέλο όπου το κόστος διαβίωσης καθορίζεται από τις διεθνείς κρίσεις και τις εγχώριες στρεβλώσεις, αλλά τα εισοδήματα παραμένουν καθηλωμένα σε επίπεδα παλαιότερων δεκαετιών. Η στροφή προς ουσιαστικές πολιτικές ενίσχυσης της προσφοράς κατοικιών, ο έλεγχος των κερδοσκοπικών τάσεων στην αγορά τροφίμων και η απεξάρτηση από το εισαγόμενο ενεργειακό κόστος δεν αποτελούν πλέον ιδεολογικές επιλογές.
