Κάθε γωνιά της Ελλάδας τηρεί τα δικά της έθιμα και τις δικές της παραδόσεις κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας. Παραθέτουμε αρκετά από σχεδόν όλη την επικράτεια, γνωστά και λιγότερο γνωστά:
Μακεδονία – Θράκη
- Στις Μέτρες της Θράκης τα παιδιά φτιάχνουν το ομοίωμα του Ιούδα και το περιφέρουν στα σπίτια, ζητώντας κλαδιά για να τον κάψουν την επομένη στον Επιτάφιο. Τη Μεγάλη Παρασκευή η πομπή του Επιταφίου σταματά έξω από ένα παρεκκλήσι, εκεί όπου βρίσκεται έτοιμη η φωτιά για να καεί ο Ιούδας. Τη στιγμή που ο ιερέας διαβάζει το ευαγγέλιο ανάβουν τη φωτιά και καίνε το ομοίωμα. Αργότερα θα πάρουν μια χούφτα από εκείνη τη στάχτη και θα τη ρίξουν στα μνήματα. Με ένα κόκκινο πανί, που συμβολίζει το αίμα του Χριστού, απλωμένο στο μπαλκόνι ή το παράθυρο, ξεκινούν τη Μεγάλη Πέμπτη οι προετοιμασίες για τη βραδιά της Ανάστασης, ενώ την ίδια ημέρα οι νοικοκυρές βάφουν τα κόκκινα αυγά
- Παλαιότερα στη Μακεδονία η νοικοκυρά έβαζε το πρώτο αυγό στο εικονοστάσι, από όπου το έβγαζε με την πυροστιά μόνο όταν έβρεχε ή άστραφτε, για να «ξορκίσει» το χαλάζι και τις πλημμύρες. Σε κάποια χωριά της Μακεδονίας όπως οι Ελευθερές, μέχρι πριν από λίγα χρόνια σημάδευαν το κεφάλι και την πλάτη των μικρών αρνιών με τη μπογιά που είχε χρησιμοποιηθεί για το βάψιμο τον αυγών. Όσο το κόκκινο πανί ήταν κρεμασμένο στο μπαλκόνι ή το παράθυρο, οι γυναίκες δεν έπλεναν ούτε και άπλωναν ρούχα, γιατί το θεωρούσαν κακό σημάδι, ενώ τα πρώτα αυγά που έβαφαν τα έστελναν μαζί με τσουρέκια στα πεθερικά τους
- Στη Θάσο, στην κοινότητα Λιμεναρίων διατηρείται το πανάρχαιο έθιμο «Για βρέξ Απρίλη μ’», που γιορτάζεται την Τρίτη του Πάσχα. Συγκροτήματα από όλη την Ελλάδα χορεύουν δημοτικούς χορούς
- Στην Ιερισσό της Χαλκιδικής έχουν το έθιμο «Του μαύρου νιου τ’ αλώνι», που γιορτάζεται την Τρίτη του Πάσχα. Μετά την επιμνημόσυνη δέηση και την εκφώνηση του πανηγυρικού, οι γεροντότεροι αρχίζουν τον χορό. Σιγά-σιγά πιάνονται όλοι οι κάτοικοι και συχνά ο χορός έχει μήκος τετρακόσια μέτρα. Τραγουδούν και χορεύουν όλα τα Πασχαλινά τραγούδια και τελειώνουν με τον «Καγκέλευτο» χορό, που είναι η αναπαράσταση της σφαγής τετρακοσίων Ιερισσιωτών από τους Τούρκους κατά την επανάσταση του 1821. Ο χορός περνά κάτω από δάφνινη αψίδα όπου υπάρχουν δύο παλικάρια με υψωμένα σπαθιά και στη μέση του τραγουδιού διπλώνεται στα δύο με τους χορευτές να περνούν ο ένας απέναντι από τον άλλο για τον τελευταίο χαιρετισμό. Κατά την διάρκεια της γιορτής μοιράζεται, καφές που βράζει σε μεγάλο καζάνι «ζωγραφίτικος», τσουρέκια και αυγά
- Στο Λιτόχωρο Πιερίας τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ στολίζονται οι επιτάφιοι που φτιάχνονται από ανύπαντρες κοπέλες, οι οποίες όλη την Σαρακοστή φτιάχνουν λουλούδια από ύφασμα. Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής γίνεται στο παζάρι η συνάντηση των Επιταφίων που συνοδεύονται από χορωδίες Λιτοχωριτών
Στερεά Ελλάδα – Πελοπόννησος
- Στην Αράχωβα, ανήμερα του Πάσχα ξεκινάει η περιφορά της εικόνας του Αγίου Γεωργίου την οποία συνοδεύουν περί τα πεντακόσια άτομα ντυμένα με παραδοσιακές φορεσιές. Την επομένη πραγματοποιείται αγώνας δρόμου των γερόντων (ανηφορικός δρόμος), οι οποίοι ξεκινούν από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και φτάνουν στο λόφο. Ακολουθούν χορευτικά συγκροτήματα και το απόγευμα χορεύουν γυναικείοι χορευτικοί σύλλογοι. Οι εκδηλώσεις συνεχίζονται με κλέφτικα αγωνίσματα, όπως το σήκωμα της πέτρας
- Στη Λιβαδειά, το πιο χαρακτηριστικό έθιμο της πόλης είναι το γνωστό «Πάσχα της Λιβαδειάς», με τους νέους της πόλης να συμμετέχουν στο έθιμο του «λάκκου». Μετά την Ανάσταση και πριν ξημερώσει οι κάτοικοι ετοιμάζουν την φωτιά. Ένας, κάνοντας το σταυρό του, βάζει φωτιά στο σωρό με τη λαμπάδα της Ανάστασης. Με ραντίσματα νερού και συχνό χτύπημα με ένα μακρύ ξύλο, η θράκα είναι έτοιμη για να ψηθούν τα αρνιά. Το γλέντι διαρκεί μέχρι το απόγευμα και συμπληρώνεται με τη συμμετοχή παραδοσιακών χορευτικών συγκροτημάτων και την καύση πυροτεχνημάτων
- Στο Αιτωλικό, τη Μεγάλη Παρασκευή πολλοί προσκυνητές επισκέπτονται το ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, όπου βρίσκεται ο Επιτάφιος, ιστορικό κειμήλιο του 13ου-14ου αιώνα. Την Κυριακή του Πάσχα κάθε γειτονιά είναι μία μεγάλη υπαίθρια ψησταριά, όπου ο χορός και το τραγούδι έχουν τον πρώτο λόγο, ενώ προσφέρονται κρασί και παραδοσιακοί μεζέδες δωρεάν
- Στη Ναύπακτο, το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, πλήθος κόσμου -ντόπιοι και επισκέπτες- ακολουθούν την περιφορά του Επιταφίου σχηματίζοντας πομπές οι οποίες διέρχονται από το λιμάνι, όπου είναι αναμμένες δάδες ειδικά τοποθετημένες στις τάπες του κάστρου γύρω από το λιμάνι. Στο μέσο της εισόδου του λιμανιού οι δάδες σχηματίζουν μεγάλο σταυρό που φωταγωγεί ολόκληρο το λιμάνι, παρουσιάζοντας μία φαντασμαγορική εικόνα. Το έθιμο συνδυάζει τη θρησκευτική μυσταγωγία με την ηρωική προσπάθεια του μπουρλοτιέρη Ανεμογιάννη να πυρπολήσει τη τουρκική ναυαρχίδα σ’ αυτό τον χώρο
- Στο Λεωνίδιο, το πιο εντυπωσιακό έθιμο της περιοχής είναι όταν το βράδυ της Ανάστασης γεμίζει ο ουρανός από φωτεινά αερόστατα που ανυψώνονται από τους πιστούς κάθε ενορίας
- Στην Καλαμάτα αναβιώνει ένα έθιμο που πηγάζει από τους απελευθερωτικούς αγώνες του 1821, ο διαγωνισμός των μπουλουκιών. Οι διαγωνιζόμενοι με παραδοσιακές ενδυμασίες και οπλισμένοι με σαΐτες, δηλαδή με χαρτονένιους σωλήνες γεμάτους μπαρούτι, επιδίδονται σε σαϊτοπόλεμο στο γήπεδο του Μεσσηνιακού με τη συμμετοχή πλήθους κόσμου
Αιγαίο
- Στην Κύθνο, το πιο επιβλητικό έθιμο του νησιού είναι αυτό της «κούνιας». Την Κυριακή του Πάσχα στην πλατεία του νησιού στήνεται μία κούνια, στην οποία κουνιούνται αγόρια και κορίτσια ντυμένα με παραδοσιακές στολές. Αυτός ή αυτή που θα κουνήσει κάποιον, δεσμεύεται ενώπιον Θεού και ανθρώπων για γάμο. Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου επικρατεί το έθιμο του «συχώριου», δηλαδή όλοι όσοι έχουν πεθαμένους συγγενείς φέρνουν στην εκκλησία ψητά, κρασί και ψωμί, τα οποία έχει διαβάσει ο παπάς και τα προσφέρουν στους επισκέπτες και στους κατοίκους του νησιού
- Η Σύρος βιώνει με ιδιαίτερο τρόπο το Πάσχα. Οι δύο θρησκευτικές της κοινότητες, η ορθόδοξη και η καθολική, γιορτάζουν συγχρόνως τις μέρες του Πάσχα. Οι Επιτάφιοι των καθολικών στην Άνω Σύρο ξεκινούν από τον ναό του Αγίου Γεωργίου. Στην Ερμούπολη ο επιτάφιος των καθολικών ξεκινάει από τον ναό Ευαγγελιστών, οι επιτάφιοι των ορθοδόξων από τις ενορίες Αγίου Νικολάου, Κοιμήσεως και τη μητρόπολη της Μεταμορφώσεως. Κατά την περιφορά τους συναντώνται στην κεντρική πλατεία Μιαούλη όπου γίνεται κατανυκτική δέηση
- Στην Πάρο, η περιφορά του Επιταφίου της Μάρπησσας παρουσιάζει ενδιαφέρον, καθώς κατά τη διάρκειά της γίνονται περίπου δεκαπέντε στάσεις. Σε κάθε στάση φωτίζεται και ένα σημείο του βουνού, όπου τα παιδιά ντυμένα Ρωμαίοι στρατιώτες ή μαθητές του Χριστού αναπαριστούν σκηνές από την είσοδο στα Ιεροσόλυμα, την προσευχή στο όρος των Ελαιών, το μαρτύριο της Σταύρωσης και την Ανάσταση. Τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου, το νησί γεμίζει από φώτα και τον θόρυβο των αμέτρητων πυροτεχνημάτων
- Στη Νάξο τη Μεγάλη Παρασκευή οι κοπέλες καθαρίζουν τις εκκλησιές, στολίζουν τον Επιτάφιο και ακολουθεί η περιφορά. Στο πασχαλινό τραπέζι ξεχωρίζει το παραδοσιακό «μπατούδο» (κατσικάκι γεμιστό με εντόσθια), λαχανικά, ρύζι, αυγά και τυρί ψημένο στο φούρνο)
- Στο νησί της Αποκάλυψης, την Πάτμο, επίκεντρο των τελετών και ακολουθιών αποτελεί ο «Νιπτήρας». Στολίζεται με λαμπρές βάγιες και ποικιλία ανοιξιάτικων λουλουδιών. Τη Μεγάλη Πέμπτη γίνεται αναπαράσταση του μυστικού δείπνου του Νιπτήρα σε κεντρική πλατεία της Χώρας Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου πριν από την Ανάσταση, το ευαγγέλιο διαβάζεται σε ηρωικό εξάμετρο με κώντιο και την Κυριακή του Πάσχα στο μοναστήρι της Πάτμου γίνεται η δεύτερη Ανάσταση κατά την οποία το αναστάσιμο ευαγγέλιο διαβάζεται σε επτά γλώσσες και από τον ηγούμενο μοιράζονται κόκκινα αυγά στους πιστούς
- Στη Χίο, ο ρουκετοπόλεμος είναι ένα παλιό Βρονταδούσικο έθιμο που έχει τις ρίζες του στην τουρκική κατοχή. Αρχικά, οι κάτοικοι των ενοριών του Αγίου Μάρκου και της Παναγίας Ερειθιανής, εκκλησιών που βρίσκονται αντικριστά, έφτιαχναν αυτοσχέδια κανονάκια. Με το πέρασμα του χρόνου όμως αυτά εξελίχθηκαν σε αυτοσχέδιες ρουκέτες, βεγγαλικά, φτιαγμένα από νίτρο, θειάφι και μπαρούτι. Η προετοιμασία των ρουκετών αρχίζει μετά το Πάσχα για να είναι έτοιμες την επόμενη χρονιά. Οι ποσότητες τα τελευταία χρόνια φτάνουν στις μερικές χιλιάδες και το θέαμα που δημιουργείται από τις ρουκέτες που εκτοξεύονται στον ουρανό του Βροντάδου το βράδυ της Ανάστασης είναι φαντασμαγορικό. Τα τελευταία χρόνια έχουν ληφθεί μέτρα για την προστασία των παρευρισκομένων, έτσι ώστε να διασωθεί το έθιμο
- Πριν από την ανάσταση στις Γκαγκάλες Ηρακλείου, όλα τα παιδιά του χωριού μαζεύουν ξύλα και οτιδήποτε άλλο μπορεί να καεί και τα αφήνουν στο προαύλιο της εκκλησίας. Την παραμονή της Ανάστασης σχηματίζουν ένα βουνό από τα ξύλα και στην κορυφή έχουν ένα σκιάχτρο με ένα παλιό κουστούμι που υποτίθεται ότι είναι ο Ιούδας και την ώρα που ο παπάς λέει το «Χριστός Ανέστη» βάζουν φωτιά και τον καίνε. Η νύχτα γίνεται μέρα από τα πυροτεχνήματα, η καμπάνα του χωριού χτυπά συνεχώς και οι παλιότεροι λένε ότι όταν αυτοί ήταν μικροί δεν άφηναν για τρία μερόνυχτα την καμπάνα να σταματήσει, για το καλό.
Επτάνησα
- Στην Κέρκυρα, τη Μεγάλη Παρασκευή ξεκινά από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο παλιό φρούριο ο επιβλητικός Επιτάφιος. Μέχρι τις 21.30 από κάθε εκκλησία βγαίνει ο Επιτάφιος με την απαραίτητη μπάντα της ενορίας, τις χορωδίες και τους πιστούς. Τελευταίος βγαίνει ο μεγαλοπρεπέστατος επιτάφιος της μητρόπολης. Στις εννιά το πρωί γίνεται η περιφορά του Επιταφίου της εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα, καθώς το 1574 οι Βενετσιάνοι απαγόρευσαν στους ορθοδόξους την περιφορά του τη Μεγάλη Παρασκευή και από τότε οι Κερκυραίοι πραγματοποιούν την περιφορά μαζί με το σεπτό σκήνωμα του Αγίου. Είναι η πιο παλιά και πιο κατανυκτική λιτανεία που βγαίνει σε ανάμνηση του θαύματος του αγίου που έσωσε τον κερκυραϊκό λαό από τη σιτοδεία. Στις έντεκα το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου, ο κόσμος περιμένει την πρώτη Ανάσταση. Όταν τελειώνει η ακολουθία στη μητρόπολη, χτυπούν οι καμπάνες των εκκλησιών και από τα παράθυρα των σπιτιών πέφτουν κατά χιλιάδες, πήλινα δοχεία (μπότηδες) στους δρόμους, με μεγάλο κρότο. Αυτό το έθιμο έχει τις ρίζες του στο χωρίον του ευαγγελίου «Συ δε Κύριε ανάστησόν με ίνα συντρίψω αυτούς ως σκεύη κεραμέως». Ένα άλλο κερκυραϊκό πασχαλινό έθιμο που αναβιώνει είναι το «μαστέλο» (βαρέλι). Στην «Pinia» και κάτω από τη μεταλλική κουκουνάρα που κρέμεται ασάλευτη μαζεύονται οι Φακίνοι, οι αχθοφόροι της πόλης, οι Πινιαδώροι, οι οποίοι τοποθετούσαν στη μέση του πεζοδρομίου ένα ξύλινο βαρέλι. Το στόλιζαν με μυρτιές και βέρντε, του έβαζαν νερό και αυτοί σκορπισμένοι στο γύρο χώρο, παρακαλούσαν τους περαστικούς, που αυτή την ώρα ήταν πάρα πολλοί, να ρίξουν νομίσματα για ευχές στο νερό. Όταν πλησίαζε η ώρα της πρώτης Ανάστασης, οι Πηνιαδώροι σκορπισμένοι στην περιοχή της Πιάτσας κυνηγούσαν να βρουν κάποιον να τον ρίξουν στο βαρέλι. Αυτός μουσκίδι έβρεχε τον κόσμο γύρω του, ενώ περνούσαν οι μπάντες μας, παίζοντας το αλέγκρο μαρς «μη φοβάστε Γραικοί». Στο τέλος έβγαινε ο βρεγμένος με γέλια και χαρές και έπαιρνε τα χρήματα που είχε το βαρέλι. Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου γίνεται η Ανάσταση στην άνω πλατεία. Όλα τα παράθυρα των γύρω σπιτιών είναι ανοιχτά με κεράκια αναμμένα. Τα παράθυρα των μεγάλων εξαώροφων σπιτιών, μαζί με το καταπληκτικό θέμα των χιλιάδων κεριών και των πιστών που παρακολουθούν την τελετή της Ανάστασης στη μεγαλύτερη πλατεία της Ελλάδας, συνθέτουν μία μεγαλειώδη εικόνα. Η αναστάσιμη ακολουθία συνεχίζεται στον ναό της Αγίας Παρασκευής. Την Κυριακή του Πάσχα κάθε εκκλησία, όπως συμβαίνει και με τους Επιταφίους, βγάζει την Ανάσταση με φιλαρμονικές, σχολεία, προσκόπους και χορωδίες
- Στη Ζάκυνθο, η κατανυκτική ατμόσφαιρα και οι ιδιαιτερότητες του ζακυνθινού Πάσχα με τα ιδιόμορφα «αντέτια» (έθιμα) το κάνουν να είναι ξεχωριστό. Το μεσημέρι της Μεγάλης Παρασκευής αρχίζει το αποκορύφωμα του ζακυνθινού Μεγαλοβδόμαδου. Από τον Άγιο Νικόλαο του Μώλου ξεκινά η λιτανεία του Εσταυρωμένου και της περίφημης εικόνας της «Mater Dolorosa», της Μητέρας του Πάθους. Η λιτανεία διασχίζει σχεδόν όλη την πόλη, επιστρέφει στην πλατεία Σολωμού -όπου ο μητροπολίτης ευλογεί με τον Εσταυρωμένο- και καταλήγει στον ναό, όπου γίνεται η εναπόθεση του Χριστού στον Επιτάφιο. Το βράδυ γίνεται σ’ όλους τους ζακυνθινούς ναούς η ακολουθία του Επιτάφιου, χωρίς όμως λιτάνευση. Στον μητροπολιτικό ναό του Αγίου Νικολάου των Ξένων, η ακολουθία -σύμφωνα με παλαιό έθιμο- γίνεται στις δύο τα ξημερώματα του Μεγάλου Σαββάτου. Στις τέσσερις το πρωί γίνεται η έξοδος του Επιταφίου, που επιστρέφει γύρω στις πεντέμισι και συνεχίζεται η ακολουθία. Στη Ζάκυνθο δεν χρησιμοποιείται ο γνωστός κεντητός επιτάφιος –και δεν στολίζεται με λουλούδια- αλλά αμφιπρόσωπη ξυλόγλυπτη αγιογραφία του νεκρού Χριστού που ονομάζεται «αμνός». Κατά την ανάσταση πραγματοποιείται και το σπάσιμο των πήλινων σταμνών από τις νοικοκυρές όλων των σπιτιών. Στις 11.45 ξεκινά η αναστάσιμη πομπή για την πλατεία του Αγίου Μάρκου, όπου το «Χριστός Ανέστη» ψάλλεται με την ιδιόμορφη ζακυνθινή εκκλησιαστική μουσική. Κατά την τοπική παράδοση, η αναστάσιμη λειτουργία δεν τελείται σε κανέναν άλλο ναό πριν από το πρωί της Κυριακής του Πάσχα. Μόνο στον ναό του πολιούχου Αγίου Διονυσίου πραγματοποιούνται δύο αναστάσιμες λειτουργίες. Η πρώτη στη μία μετά τα μεσάνυχτα και η δεύτερη το πρωί του Πάσχα. Το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα γίνεται ο εσπερινός της αγάπης στον ναό του Αγίου Λαζάρου και λιτάνευση της επιβλητικής εικόνας της Παναγίας της Γαλανούσας, καθώς και της εικόνας της ανάστασης
- Στην Κεφαλονιά, ο Επιτάφιος του Παντοκράτορα περιφέρεται στο Ληξούρι, με προπομπό φυσικά τη σπουδαία Κεφαλονίτικη φιλαρμονική. Στα Μονοπολάτα σταματούν οι καμπάνες από το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης μετά τα δώδεκα ευαγγέλια, έθιμο που έχει ονομασία «χηρεύουν οι καμπάνες». Τα μεσάνυχτα της Μεγάλης Παρασκευής, η μεγάλη φωτιά που καίει στην πλατεία της εκκλησίας συμβολίζει εκείνη που είχαν ανάψει οι Ιουδαίοι στην αυλή του Καϊάφα για να ζεσταθούν και στην οποία παρευρισκόταν και ο μαθητής του Χριστού Πέτρος. Πάνω στην κορυφή των ξύλων βάζουν το ομοίωμα του Ιούδα και το καίνε. Στις πέντε το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου αρχίζει ο όρθρος της κρυφής ανάστασης. Ο παπάς κρατάει ένα πανέρι γεμάτο φύλλα και κλαριά ελιάς ή δάφνης και φωνάζει «ανάστα ο Θεός». Τότε χτυπούν με ξύλα τα στασίδια, ρίχνουν βαρελότα και -όπως λένε- «πέφτει το κομμάτι». Την Κυριακή του Πάσχα, τα σουβλιστά αρνιά και το τσούγκρισμα των αυγών είναι συνηθισμένα και διαδεδομένα παντού. Η επομένη της Μεγάλης Εβδομάδας στην Κεφαλονιά ονομάζεται νέα εβδομάδα κι έτσι αποδίδεται το νόημα της αλλαγής του κόσμου μετά το κοσμοϊστορικό συμβάν
- Στη Λευκάδα, το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής γίνεται στον κεντρικό δρόμο της πόλης, με κατάληξη την παραδοσιακή ενετική κεντρική πλατεία, η περιφορά των Επιταφίων των ενοριών συνοδεία φιλαρμονικής. Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου η φιλαρμονική παίζει στους δρόμους της πόλης χαρούμενους σκοπούς, ενώ οι νοικοκυρές πετούν και σπάζουν έξω από τα σπίτια τους διάφορα πήλινα αγγεία
Δωδεκάνησα
Μια σημαντική διαφορά σε σχέση με τις περισσότερες περιοχές της χώρας, είναι ότι στα Δωδεκάνησα την ημέρα του Πάσχα δεν περιλαμβάνονται στο μενού οβελίας, κοκορέτσι και συναφή εδέσματα. Το τραπέζι της Ανάστασης περιλαμβάνει την παραδοσιακή μαγειρίτσα (το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου μετά το “Χριστός Ανέστη”) και την Κυριακή μεσημέρι τον «Λαμπριάτη», που είναι αρνί ή κατσίκι στο φούρνο γεμιστό με ρύζι και εντόσθια, που στα χωριά της Ρόδου ονομάζεται «καππαμάς».
- Στη Ρόδο το Σάββατο του Λαζάρου, τα παιδιά γυρίζουν από πόρτα σε πόρτα και τραγουδούν τα κάλαντα του Λαζάρου, συγκεντρώνοντας χρήματα και αυγά για τους ιερείς. Παλαιότερα κανένας γεωργός δεν πήγαινε στο χωράφι του να εργαστεί, γιατί πίστευαν πως ό,τι έπιαναν θα μαραινόταν. Επιτρεπόταν μόνο η συγκέντρωση ξερών κλαδιών για το άναμμα των φούρνων τη Μεγάλη Εβδομάδα για το ψήσιμο των κουλουριών. Του Λαζάρου επίσης, σε όλα τα σπίτια οι νοικοκυρές φτιάχνουν στριφτά κουλουράκια -τα «Λαζαράκια»- συμβολίζοντας με αυτό τον τρόπο το σώμα του Λαζάρου που ήταν τυλιγμένο στο σάβανο
- Στην Κω, ενώ οι μεγάλοι ασχολούνται με τις πασχαλινές δουλειές και τον εκκλησιασμό, τα παιδιά προετοιμάζονται για την Ανάσταση. Παίρνουν μεγάλα κλειδιά από εκείνα που είχαν οι παλιές κλειδαριές, δένουν με ένα σχοινί το κλειδί με μπαρούτι, βάζουν το καρφί στην τρύπα του κλειδιού και το βράδυ της Ανάστασης το χτυπούν δυνατά στον τοίχο για να εκπυρσοκροτήσει. Άλλοι κόβουν μακριές λωρίδες χαρτιού, βάζουν στην άκρη της κάθε λωρίδας μπαρούτι και ένα φιτίλι, την τυλίγουν τριγωνικά ώστε να προεξέχει το φιτίλι που το ανάβουν από την ώρα που ο παπάς λέει το «Χριστός Ανέστη». Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου η εκκλησία στρώνεται με μικρά μοβ μυρωμένα λουλούδια του βουνού που λέγονται “λαμπρές”. Οι νοικοκυρές φτιάχνουν τις λαμπρόπιτες και το γεμιστό αρνί
- Εντυπωσιακή είναι η Ανάσταση στην Κάλυμνο, με τους αυτοσχέδιους δυναμίτες που ρίχνονται και οι οποίοι ταρακουνούν στην κυριολεξία το νησί
- Από τα χαρακτηριστικά του Πάσχα στην Αστυπάλαια, είναι η παρασκευή των γαλατοκούλουρων με κατσικίσιο γάλα, ζάχαρη, κανέλα και το περίφημο ντόπιο σαφράν, ενώ φτιάχνουν επίσης λαμπρόπιτες που και αυτές περιέχουν σαφράν
- Στη Λέρο, ένα από τα παλαιά έθιμα που υπάρχουν είναι να επισκέπτονται οι κάτοικοι του νησιού τα ξημερώματα της Μεγάλης Παρασκευής τα νεκροταφεία του νησιού και να φροντίζουν τους τάφους των συγγενών τους, ενώ την παραμονή του Μεγάλου Κανόνα πραγματοποιείται στο νησί το έθιμο των «κλημάτων», όπου οι κάτοικοι υπό τον συντονισμό της εκκλησίας συγκεντρώνουν δεμάτια από κλήματα τα οποία τα καίνε φτιάχνοντας καρβουνάκια για τα θυμιατά
- Στην Κάρπαθο τα πασχαλινά έθιμα ξεχωρίζουν στην Όλυμπο, όπου οι κάτοικοι ακολουθούν παραδόσεις πένθους και θρήνου στη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας, αλλά και λαμπρού εορτασμού που κορυφώνεται τη Λαμπρή Τρίτη. Αποχωρίζονται τις παραδοσιακές πολύχρωμες στολές τους μόνο τη Μεγάλη Εβδομάδα, όταν τις αντικαθιστούν με μια «πένθιμη» ενδυμασία. Μετά τον συγκινητικό Επιτάφιο της Μεγάλης Παρασκευής, οι γυναίκες ετοιμάζουν το Μεγάλο Σάββατο το λαμπριάτικο οφτό για την επόμενη μέρα, δηλαδή κατσικάκι ή αρνί με γέμιση, κυρίως από ρύζι. Τη Δευτέρα του Πάσχα οι γυναίκες πηγαίνουν στους φούρνους για να φουρνίσουν πασχαλινές πίτες με μυζήθρα και μπαχαρικά και στη συνέχεια στο νεκροταφείο για να ασπρίσουν και να στολίσουν με λουλούδια τους τάφους. Οι Ολυμπίτες στολίζουν τη Λαμπρή Τρίτη τις εικόνες της εκκλησίας με χρωματιστές μαντίλες και τις κουβαλάνε στα χέρια, οδεύοντας ξανά προς το νεκροταφείο
- Η Κάσος ξεχωρίζει από τα τα κασιώτικα ντολμαδάκια που αποτελούν τοπική σπεσιαλιτέ, τα οποία παρασκευάζουν κατά χιλιάδες οι γυναίκες του νησιού, ενώ από τα πιο χαρακτηριστικά πανηγύρια είναι αυτό του Αη Γιώργη στις Χαδιές την Τρίτη μετά το Πάσχα, στο οποίο συμμετέχουν όλοι οι κάτοικοι του νησιού.
