Μια σταδιακή αλλά σημαντική μεταβολή καταγράφεται τα τελευταία χρόνια στα θαλάσσια ύδατα που συνδέουν τη Μαύρη Θάλασσα με το Αιγαίο Πέλαγος. Αν και η αλλαγή δεν είναι ορατή με γυμνό μάτι, τα επιστημονικά δεδομένα των τελευταίων δεκαετιών δείχνουν ότι η εκροή νερού από τη Μαύρη Θάλασσα προς το βόρειο τμήμα του Αιγαίου παρουσιάζει σταδιακή μείωση.
Το συμπέρασμα προκύπτει από έρευνα επιστημόνων του τμήματος Ωκεανογραφίας και Θαλασσίων Βιοεπιστημών του Πανεπιστήμιο Αιγαίου που δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Environmental Research Discussions. Όπως εξηγεί ο αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου και ένας από τους συγγραφείς της μελέτης Γιάννης Ανδρουλιδάκης, η Μαύρη Θάλασσα τροφοδοτείται διαχρονικά με μεγάλες ποσότητες γλυκού νερού από σημαντικά ποτάμια της Ευρώπης όπως ο Δούναβης και ο Δνείπερος. Η εισροή αυτή δημιουργεί μια φυσική «υπερχείλιση» προς το Αιγαίο, διαμορφώνοντας για δεκαετίες τις θαλάσσιες συνθήκες στο βόρειο Αιγαίο.
Τα λιγότερο αλμυρά νερά που προέρχονται από τη Μαύρη Θάλασσα σχηματίζουν ένα επιφανειακό στρώμα χαμηλής αλατότητας, το οποίο επηρεάζει τη θαλάσσια κυκλοφορία, τη θερμοκρασία των υδάτων και τη βιολογική παραγωγικότητα της περιοχής. Παράλληλα μεταφέρουν οργανική ύλη, θρεπτικά συστατικά αλλά και ρυπαντές που προέρχονται από τις μεγάλες ποτάμιες λεκάνες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι επιπτώσεις αυτής της μεταφοράς έχουν γίνει ιδιαίτερα αισθητές, όπως στο φαινόμενο της θαλάσσιας βλέννας (mucilage) που εμφανίστηκε στη θάλασσα του Μαρμαρά και σε μικρότερο βαθμό επηρέασε και περιοχές του βόρειου Αιγαίου, υπενθυμίζοντας πόσο στενά συνδεδεμένα είναι τα θαλάσσια οικοσυστήματα της περιοχής.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. Ανδρουλιδάκη, τα νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι αυτή η ροή νερού εξασθενεί. Η μεταβολή αυτή ξεκινά από τις λεκάνες απορροής των μεγάλων ποταμών που τροφοδοτούν τη Μαύρη Θάλασσα. Οι παροχές τους παρουσιάζουν μακροχρόνια μείωση, καθώς αλλάζουν τα πρότυπα βροχοπτώσεων και εξάτμισης λόγω της κλιματικής αλλαγής. Το αποτέλεσμα είναι να μειώνεται το πλεόνασμα γλυκού νερού στη Μαύρη Θάλασσα και, κατά συνέπεια, η εκροή προς το Αιγαίο. Παράλληλα μειώνεται και η διαφορά στάθμης μεταξύ των δύο θαλασσών, ένας βασικός φυσικός μηχανισμός που ωθεί τα νερά προς τα νότια.
Την ίδια στιγμή, η ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σειρά περιβαλλοντικών αλλαγών. Η θερμοκρασία των θαλασσών αυξάνεται, η στάθμη των υδάτων ανεβαίνει και τα φυσικά ισοζύγια μεταβάλλονται. Το γεγονός ότι η στάθμη του Αιγαίου φαίνεται να αυξάνεται ταχύτερα από εκείνη της Μαύρης Θάλασσας συμβάλλει περαιτέρω στη μείωση της διαφοράς στάθμης και άρα στη μείωση της εκροής.
Οι επιπτώσεις αυτής της εξέλιξης φαίνεται να είναι ήδη ορατές στο βόρειο Αιγαίο. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα νερά της περιοχής παρουσιάζουν αυξημένη αλατότητα, ενώ το χαρακτηριστικό επιφανειακό στρώμα χαμηλής αλατότητας εξασθενεί. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι μειώνεται και η θαλάσσια παραγωγικότητα, γεγονός που θα μπορούσε να επηρεάσει την τροφική αλυσίδα και, μακροπρόθεσμα, την αλιευτική δραστηριότητα. Ιδιαίτερη σημασία έχει η περιοχή κοντά στην έξοδο των στενών, όπου καταγράφονται πρώτες οι αλλαγές που προέρχονται από τη Μαύρη Θάλασσα. Η ύπαρξη σταθερών σταθμών παρακολούθησης και τακτικών ωκεανογραφικών μετρήσεων θεωρείται κρίσιμη για την κατανόηση των εξελίξεων.
Σε αυτό το πλαίσιο, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η επαναλειτουργία του παράκτιου ραντάρ θαλάσσιας παρακολούθησης που βρίσκεται εγκατεστημένο στη Λήμνος. Το σύστημα επιτρέπει την καταγραφή σε πραγματικό χρόνο της επιφανειακής κυκλοφορίας των υδάτων που εξέρχονται από τα Στενά προς το Αιγαίο, παρέχοντας πολύτιμα στοιχεία για τη διαδρομή τους αλλά και για την πιθανή μεταφορά ρύπων.
Όπως τονίζουν οι επιστήμονες, τέτοιου είδους υποδομές δεν εξυπηρετούν μόνο την επιστημονική έρευνα, αλλά αποτελούν και σημαντικό εργαλείο για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, την έγκαιρη ανίχνευση φαινομένων ρύπανσης και τη βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων.
Η σημασία των αλλαγών αυτών δεν περιορίζεται μόνο στο βόρειο Αιγαίο. Η ανταλλαγή υδάτων μεταξύ Μαύρης Θάλασσας και Αιγαίου επηρεάζει συνολικά τη θαλάσσια κυκλοφορία της ανατολικής Μεσογείου. Το βόρειο Αιγαίο λειτουργεί ως ένας κρίσιμος κόμβος στο σύστημα κυκλοφορίας της Μεσογείου, επηρεάζοντας τη στρωμάτωση των υδάτων και τη δημιουργία πυκνών θαλάσσιων μαζών που τροφοδοτούν τη βαθιά κυκλοφορία της περιοχής.
Σε μια περίοδο όπου η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει τις φυσικές ισορροπίες των θαλασσών, η παρακολούθηση αυτών των μηχανισμών καθίσταται ιδιαίτερα σημαντική. Η Μαύρη Θάλασσα, το Αιγαίο Πέλαγος και η ανατολική Μεσόγειος αποτελούν ένα αλληλένδετο σύστημα και οι μεταβολές σε ένα σημείο μπορούν να επηρεάσουν ευρύτερα την περιοχή. Αν αυτή η τάση συνεχιστεί, οι επιπτώσεις δεν θα περιοριστούν μόνο στο φυσικό περιβάλλον αλλά μπορεί να επηρεάσουν και δραστηριότητες όπως η αλιεία και, κατ’ επέκταση, τις τοπικές οικονομίες που εξαρτώνται από αυτήν.
πηγή: Α.-Μ.Π.Ε.
