Το 2016 η Survival International* κατέγραψε ότι οι αυτοκτονίες στους Γκουαρανί-Kaiowá της νότιας Βραζιλίας έφταναν μέχρι και 34 φορές πάνω από τον εθνικό μέσο όρο! Δυστυχώς δεν υπάρχει νεότερη αποτίμηση, υπάρχει όμως μια σταθερά: Η κρίση συνεχίζεται.
Στο Mato grosso do sul -ιστορική γη των Kaiowá- οι δείκτες αυτοκτονιών παραμένουν από τους υψηλότερους στη χώρα, με ορισμένες χρονιές να αγγίζουν ή να ξεπερνούν τους εκατό θανάτους ανά 100.000 ιθαγενείς κατοίκους, με πιο ευάλωτους τους νέους! Η εικόνα δεν παραπέμπει σε πολιτισμικό ιδίωμα, αλλά σε κοινωνική ασφυξία.
Περίπου 51.000 Γκουαρανί ζουν σήμερα στη Βραζιλία (οι Kaiowá, Ñandeva και M’byá) ενώ κοινότητες υπάρχουν και στην Παραγουάη, στη Βολιβία και στην Αργεντινή. Ήταν από τους πρώτους λαούς που συνάντησαν οι Ευρωπαίοι πριν από πέντε αιώνες. Σήμερα, μεγάλο μέρος της γης τους έχει μετατραπεί σε εκτάσεις σόγιας, βοοτροφίας και ζαχαροκάλαμου.
Κοινότητες καταγγέλλουν επιθέσεις από ένοπλες ομάδες που δρουν για λογαριασμό γαιοκτημόνων. Χωριά έχουν συμπιεστεί σε στενές λωρίδες γης ή στρατοπεδεύουν στις παρυφές δρόμων, περικυκλωμένα από αγροτοβιομηχανικές καλλιέργειες. Παιδιά εργάζονται στα χωράφια. Η καταστροφική περιβαλλοντική εκμετάλλευση βαφτίζεται «ανάπτυξη», έχει πρόσωπο και οπλοφορεί!…. Στην Αργεντινή, Γκουαρανί και αλληλέγγυοι στρέφονται κατά του Harvard University, κατηγορώντας το για εμπλοκή σε εκμετάλλευση εκτάσεων με φυτείες πεύκου και ευκαλύπτου σε παραδοσιακά τους εδάφη. Το ζήτημα της γης δεν είναι τοπικό αλλά διεθνές.
Οι Γκουαρανί είναι βαθιά πνευματικός λαός. Στον πυρήνα της κοσμοαντίληψής τους βρίσκεται η αναζήτηση της «γης χωρίς το κακό», ενός τόπου ελευθερίας από πόνο και αδικία. Σήμερα, έχοντας χάσει σχεδόν το σύνολο της γης τους μέσα σε έναν αιώνα, η αναζήτηση αυτή μεταφράζεται σε μια από τις πιο οδυνηρές στατιστικές της σύγχρονης Λατινικής Αμερικής. Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται και αλλού. Οι ιθαγενείς στην Αυστραλία και οι αυτόχθονες στην Αλάσκα εμφανίζουν επίσης δυσανάλογα υψηλά ποσοστά αυτοκτονιών. Όπου η γη αφαιρείται και η αυτονομία διαλύεται, η ψυχική κατάρρευση ακολουθεί.
Το ερώτημα δεν είναι αν ο δείκτης είναι δέκα ή τριάντα φορές πάνω από τον μέσο όρο. Το ερώτημα είναι γιατί πεντακόσια χρόνια μετά την «ανακάλυψη», ένας λαός που αναζητούσε τη γη χωρίς το κακό ζει στις άκρες των δρόμων και πεθαίνει σιωπηλά.
* Η Survival International είναι μια διεθνής μη κυβερνητική οργάνωση που υπερασπίζεται τα δικαιώματα των αυτόχθονων και φυλετικών λαών παγκοσμίως. Ιδρύθηκε το 1969 στο Λονδίνο ως απάντηση στις παραβιάσεις που υπέστησαν οι ιθαγενείς λαοί του Αμαζονίου και έκτοτε δρα σε περισσότερες από εκατό χώρες.
