Για να κατανοήσει κανείς πόσο ανθεκτική είναι πραγματικά η ενεργειακή μετάβαση, δεν χρειάζεται να κοιτάξει τις επιτυχίες της, αλλά τα εμπόδια που συναντά. Πολιτικές ανατροπές, γεωπολιτικές εντάσεις, οικονομικές πιέσεις, τεχνολογικά όρια και αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες συνθέτουν ένα περιβάλλον κάθε άλλο παρά ευνοϊκό. Κι όμως, παρά τις δυσκολίες, η μετάβαση προς καθαρότερες μορφές ενέργειας συνεχίζεται. Όχι με την ταχύτητα που απαιτεί η κλιματική κρίση, αλλά με μια εσωτερική δυναμική που δύσκολα αναστρέφεται.
Μια κατακερματισμένη αλλά ασταμάτητη πορεία
Η ενεργειακή μετάβαση δεν εξελίσσεται ομοιόμορφα σε όλο τον κόσμο. Κάθε χώρα, κάθε περιοχή, ακολουθεί τον δικό της ρυθμό, επηρεασμένη από την οικονομική της κατάσταση, τις πολιτικές της επιλογές και τις εγχώριες ενεργειακές της ανάγκες. Σε πολλές περιπτώσεις, η πρόοδος είναι αποσπασματική και συχνά ασυντόνιστη. Ωστόσο, κάτω από αυτή την επιφάνεια κατακερματισμού διαμορφώνεται μια νέα πραγματικότητα: η στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν είναι πλέον μόνο περιβαλλοντική επιλογή, αλλά στρατηγική αναγκαιότητα.
Η νέα λογική της ενεργειακής ασφάλειας
Η βασική κινητήρια δύναμη της μετάβασης δεν είναι πια αποκλειστικά η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Όλο και περισσότερα κράτη επενδύουν σε καθαρές μορφές ενέργειας για λόγους εθνικής ασφάλειας. Η εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, οι διακυμάνσεις των τιμών και οι γεωπολιτικές συγκρούσεις έχουν καταστήσει σαφές ότι η ενεργειακή αυτάρκεια είναι κρίσιμος παράγοντας σταθερότητας. Οι ανανεώσιμες πηγές, σε συνδυασμό με την αποθήκευση ενέργειας, προσφέρουν προβλεψιμότητα, χαμηλότερο κόστος και μεγαλύτερο έλεγχο.
Τα αδιαμφισβήτητα οικονομικά δεδομένα
Πέρα από την πολιτική διάσταση, τα οικονομικά στοιχεία είναι πλέον συντριπτικά. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τον ήλιο και τον άνεμο είναι σε πολλές περιπτώσεις φθηνότερη από εκείνη των ορυκτών καυσίμων. Αυτό το γεγονός από μόνο του δημιουργεί μια δυναμική που δύσκολα μπορεί να ανακοπεί. Ακόμη κι όταν κυβερνήσεις καθυστερούν ή αναθεωρούν δεσμεύσεις, η αγορά συνεχίζει να στρέφεται προς τις πιο αποδοτικές και οικονομικά βιώσιμες λύσεις.
Πολιτικές αντιστάσεις και τεχνολογικές καθυστερήσεις
Παρά τα παραπάνω, η μετάβαση δεν είναι απρόσκοπτη. Πολιτικές αλλαγές σε μεγάλες οικονομίες μπορούν να επιβραδύνουν την πρόοδο, ενώ ορισμένες τεχνολογίες που βασίζονται σε μεγάλες υποσχέσεις και επιδοτήσεις δεν έχουν ακόμη αποδώσει τα αναμενόμενα. Παράλληλα, τα ηλεκτρικά δίκτυα σε πολλές χώρες δεν είναι έτοιμα να υποστηρίξουν την αυξημένη παραγωγή και κατανάλωση καθαρής ενέργειας, ενώ η εκρηκτική ανάπτυξη ψηφιακών υποδομών αυξάνει σημαντικά τη ζήτηση.
Το μέλλον παραμένει ανοιχτό αλλά απαιτητικό
Οι εκπομπές ρύπων φαίνεται ότι πλησιάζουν στο ανώτατο σημείο τους, ωστόσο η μείωσή τους εξελίσσεται με αργούς ρυθμούς. Αν η παρούσα πορεία δεν αλλάξει ουσιαστικά, ο πλανήτης οδεύει προς μια άνοδο της μέσης θερμοκρασίας που ξεπερνά τους ασφαλείς στόχους. Κι όμως, μέσα σε αυτό το απαισιόδοξο πλαίσιο, η ενεργειακή μετάβαση συνεχίζει να προχωρά, όχι επειδή είναι εύκολη, αλλά επειδή έχει πλέον ενσωματωθεί στον πυρήνα της οικονομικής και στρατηγικής λογικής των σύγχρονων κοινωνιών.
Η ανθεκτικότητά της δεν αποδεικνύεται από την απουσία εμποδίων, αλλά από το γεγονός ότι συνεχίζει να εξελίσσεται παρά την ύπαρξή τους. Και αυτό ίσως είναι το πιο ισχυρό της επιχείρημα.
